ΚΕΡΚΥΡΑΪΚΗ ΨΑΛΤΙΚΗ

     Με τον όρο «Κερκυραϊκή ψαλτική» εννοούμε την εκκλησιαστική μουσική παράδοση της Κέρκυρας, η οποία βέβαια αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ευρύτερης επτανησιακής εκκλησιαστικής μουσικής παράδοσης.

Η ξεχωριστή αυτή ψαλτική παράδοση αναπτύχθηκε στην Κέρκυρα και στον ευρύτερο επτανησιακό χώρο κατά τους τελευταίους τέσσερις και πλέον αιώνες. Αποτελεί δε ιστορική μουσικολογική συνέχεια ενός ιδιόμορφου είδους "πολυφωνικής" βυζαντινής μουσικής που ψαλλόταν σε πολλές επαρχίες του Βυζαντίου κατά την προ της αλώσεως εποχή, έχει δε οκτώ ήχους όπως ακριβώς και η βυζαντινή μουσική.

Η εμφάνισή της έγινε όταν, μετά την πτώση της Κρήτης στους Τούρκους (1669), πάρα πολλοί Κρήτες  – ανάμεσά τους και πολλοί ψάλτες- κατέφυγαν στα Επτάνησα που τότε βρίσκονταν υπό Ενετική κατοχή. Αρχικά στη Ζάκυνθο, μετέπειτα στην Κέρκυρα αλλά και στα υπόλοιπα νησιά, το κρητικό εκκλησιαστικό μουσικό ιδίωμα «συνάντησε» τη μέχρι τότε εκκλησιαστική αλλά και τη λαϊκή (δημοτική) μουσική παράδοση της Επτανήσου και έτσι  δημιουργήθηκε αυτή η όμορφη ψαλτική παράδοση που υπάρχει στα νησιά μας.

Στην Κέρκυρα, που ως γνωστόν ήταν η πρωτεύουσα των Επτανήσων, η παράδοση αυτή αναπτύχθηκε, καλλιεργήθηκε και αποτέλεσε το αποκλειστικό ψαλτικό μουσικό ιδίωμα στους Ναούς του νησιού μέχρι τις αρχές του 20^ου αιώνα όπου και σταδιακά παραχώρησε τη θέση της στην «εισαγόμενη» βυζαντινή μουσική αλλά και στην ευρωπαϊκή εκκλησιαστική τετράφωνη χορωδιακή μουσική με τη συνοδεία αρμονίου.

Εδώ να κάνουμε μια παρένθεση και να πούμε δυο λόγια γι’ αυτό το θέμα. Μετά την ένωση της Επτανήσου με την Ελλάδα, όπως ήταν φυσικό, άρχισαν να έρχονται στα Επτάνησα ψάλτες από την στεριανή Ελλάδα φέρνοντας μαζί τους και τη δική τους (βυζαντινή) μουσική παράδοση. Αυτό, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι η ντόπια ψαλτική δεν ήταν καταγεγραμμένη και μεταδιδόταν προφορικά από γενιά σε γενιά, έκανε πιο εύκολη την εισαγωγή αρχικά και τελικά την επικράτηση της βυζαντινής μουσικής στην εκκλησιαστική λατρεία. Επίσης πρέπει να διευκρινιστεί πως και η ευρωπαϊκή εκκλησιαστική χορωδιακή τετραφωνία συνοδεία αρμονίου είναι  «εισαγόμενη» κυρίως από την Αθήνα όπου ήδη από το τέλος του 19^ου αιώνα είχαν δημιουργηθεί εκκλησιαστικές τετράφωνες χορωδίες, χωρίς όμως τη συνοδεία αρμονίου, οι οποίες και έψαλαν σε αρκετούς αθηναϊκούς Ναούς  τις εκκλησιαστικές χορωδιακές συνθέσεις των Σακελλαρίδη και Πολυκράτη.

Πάνω στο ύφος και τις μελωδικές γραμμές της Κερκυραϊκής  ψαλτικής βασίστηκε ο εθνικός μας μουσουργός Νικόλαος Χαλικιόπουλος Μάντζαρος για να συνθέσει την περίφημη Ορθόδοξη Λειτουργία του για χορωδία, καθώς επίσης αργότερα και ο Αρίστος Μοναστηριώτης για να γράψει τη δική του Λειτουργία αλλά και την Ακολουθία του Ακάθιστου Ύμνου. Οι  Λειτουργίες των δύο αυτών συνθετών ήταν οι πρώτες που ακούστηκαν στο Ναό του Αγίου Σπυρίδωνος το 1924,  όταν την ημέρα που τιμόταν  η μνήμη του Αγίου (12^η  Δεκεμβρίου)  έψαλλε για πρώτη φορά τετράφωνη εκκλησιαστική χορωδία συνοδεία αρμονίου, υπό την διεύθυνση του ιδίου του Μοναστηριώτη, κατόπιν απόφασης  του τότε Μητροπολίτη, και μετέπειτα Οικουμενικού Πατριάρχη, Αθηναγόρα. Αυτή ήταν και η αρχή για την εισαγωγή της τετράφωνης χορωδιακής μουσικής με τη συνοδεία αρμονίου στη λατρευτική ζωή της κερκυραϊκής εκκλησίας.

Επιστρέφοντας ξανά στο θέμα μας, την Κερκυραϊκή ψαλτική, πρέπει να αναφέρουμε πως δυστυχώς σήμερα  αυτή ακούγεται ελάχιστα, κυρίως στις Λιτανείες του Αγίου Σπυρίδωνος και μεμονωμένα σε λιγοστά χωριά. Είναι όμως παρήγορο το γεγονός πως τα τελευταία χρόνια άρχισε σιγά - σιγά να  έρχεται και πάλι στο προσκήνιο χάρη κυρίως στις επίπονες και επίμονες προσπάθειες ενός ανθρώπου που αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ζωής του στην καταγραφή, διάσωση και διάδοσή της και που ενέπνευσε σε αρκετούς νέους ανθρώπους την αγάπη για την παραδοσιακή μας ψαλτική.

Πρόκειται για το μακαριστό πρωτοπρεσβύτερο  Κωνσταντίνο (παπα-Κώστα) Σουρβίνο που επί τρεις και πλέον δεκαετίες αναλώθηκε στη διάσωση και την καταγραφή της Κερκυραϊκής ψαλτικής της οποίας ήταν άριστος γνώστης. Εκτός από τις δικές του αμέτρητες καταγραφές, γύρισε όλη την κερκυραϊκή ύπαιθρο με ένα μικρό κασσετοφωνάκι αναζητώντας τους τελευταίους εναπομείναντες «παλαιούς Κερκυραίους ψαλτάδες» για να καταγράψει σε κασέτες αυτόν το θησαυρό (όπως εκείνος έλεγε). Και όταν ο αείμνηστος επίκουρος καθηγητής εθνομουσικολογίας, του Ιονίου πανεπιστημίου, Μάριος Μαυροειδής εκδήλωσε ενδιαφέρον για την καταγραφή της σε μουσικές παρτιτούρες, εκείνος δεν άφησε να χαθεί η ευκαιρία. Επί τέσσερα χρόνια συνεργάστηκε μαζί του, ψάλλοντας και ηχογραφώντας ακούραστα όλους τους ύμνους της κερκυραϊκής οκτωήχου, ώστε να καταγραφούν με νότες από τον καθηγητή. Η προσπάθεια όμως αυτή δεν ολοκληρώθηκε λόγω θανάτου του καθηγητή Μαυροειδή.

Σε συνέχεια της προσπάθειας καταγραφής ο π. Κώστας συνεργάζεται με το φωνητικό σύνολο «τ’ αργαστήρι» και ηχογραφούν το μοναδικό, μέχρι σήμερα, CD Κερκυραϊκής ψαλτικής το οποίο κυκλοφόρησε το 2000 από την Ιερά Μητρόπολη Κέρκυρας.

Τον Φεβρουάριο του 2012, η Μητρόπολη εξέδωσε  το βιβλίο «ΚΕΡΚΥΡΑΪΚΗ ΨΑΛΤΙΚΗ – όπως την έψαλαν οι παλαιοί Κερκυραίοι ψαλτάδες». Στο βιβλίο αυτό για πρώτη φορά καταγράφεται με νότες πενταγράμμου ολόκληρη η κερκυραϊκή οκτώηχος και ένα μεγάλο μέρος της ευρύτερης υμνογραφίας. Την επιμέλεια της έκδοσης είχε ο γράφων, είναι δε βασισμένη πάνω στο χειρόγραφο μουσικό αλλά και ηχητικό υλικό που επί τόσα χρόνια συγκέντρωνε ο μακαριστός παπα – Κώστας. Για το λόγο αυτό, το βιβλίο είναι αφιερωμένο στη σεπτή του μνήμη.

Τελειώνοντας, πρέπει να σημειωθεί  ότι η διάσωση και η ανάδειξη της Κερκυραϊκής μας ψαλτικής  αποτελεί ιερό καθήκον όλων όσων αγαπάμε τον τόπο μας και σεβόμαστε τις παραδόσεις του αλλά και τους προπάτορές μας που αν και αποκομμένοι για πολλούς αιώνες από τον υπόλοιπο Ελλαδικό χώρο και ευρισκόμενοι κάτω από αλλόδοξες επιρροές, χωρίς να επηρεασθούν από αυτές, κατάφεραν να διατηρήσουν ανόθευτη την Πίστη τους και να δημιουργήσουν τη δική τους ψαλτική για να υμνήσουν τον Θεό, την Παναγία, τον Άγιό μας και όλους τους Αγίους.

                                                                                                      Παναγιώτης Σπ. Χασαπιάνος 
                                                                                                                    Μουσικός

Η Κερκυραϊκή ψαλτική στο φεστιβάλ θρησκευτικής μουσικής Πάτμου !

     Ακούσματα Κερκυραϊκής ψαλτικής είχαν την ευκαιρία να απολαύσουν όσοι βρέθηκαν στο φεστιβάλ θρησκευτικής μουσικής Πάτμου.

       Το κερκυραϊκό φωνητικό σύνολο "Ιόνιος Αρμονία", που ίδρυσε και διευθύνει ο αναπληρωτής καθηγητής του Ιονίου Πανεπιστημίου κ. Ευστάθιος Μακρής, παρουσίασε με εξαιρετικό τρόπο ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα από την εκκλησιαστική μας αυτή παράδοση. 

     Ερμήνευσαν ένα απόσπασμα από την Παράκληση του Αγίου μας και συγκεκριμένα τα Απολυτίκια της εορτής της 11ης Αυγούστου (Θεός Κύριος...- Ως των ορθοδόξων υπέρμαχον...- Της Συνόδου...- Του Γαβριήλ φθεξαμένου Σοι...) όπως αυτά διασώθηκαν και καταγράφηκαν από τον μακαριστό πρωτοπρεσβύτερο π. Κώστα Σουρβίνο και παρουσιάζονται στο CD Kερκυραϊκης ψαλτικής που επιμελήθηκε ο ίδιος και κυκλοφόρησε το 2000.
    Ήταν μια πολύ όμορφη παρουσίαση που χαροποιεί όλους όσους ασχολούμαστε με τη διάδοση και την ανάδειξη της Κερκυραϊκής μας ψαλτικής.

    Επιπλέον, παρουσίασαν μερικούς ύμνους από την περίφημη Λειτουργία του Ν. Χ. Μαντζάρου, καθώς επίσης  και μια ενδιαφέρουσα, άγνωστη κερκυραϊκη καταγραφή του "Φως Ιλαρόν". 
    Παρακολουθείστε εδώ τα σχετικά βίντεο: http://www.facebook.com/pages/%CE%99%CF%8C%CE%BD%CE%B9%CE%BF%CF%82-%CE%91%CF%81%CE%BC%CE%BF%CE%BD%CE%AF%CE%B1-Ionian-Harmony/103886783098803 

    Θερμά συγχαρητήρια σε όλους τους συμμετέχοντες στο φωνητικό σύνολο!!

Με Κερκυραϊκό χρώμα και ο φετινός εορτασμός του Δεκαπενταύγουστου στους Κυνοπιάστες

   Όπως και πέρσι, έτσι και φέτος λαμπρός ήταν ο εορτασμός της μεγάλης εορτής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, της "Παναγιάς μας" στους Κυνοπιάστες, στο χωριό που έχω μέσα στην καρδιά μου και που κάθε φορά που βρίσκομαι εκεί αισθάνομαι σαν το σπίτι μου (και οι γνωρίζοντες ξέρουν το λόγο του δεσίματός μου με τον ευλογημένο αυτό τόπο ! ).

    Ο εορτασμός ξεκίνησε την παραμονή το απόγευμα με τον Εσπερινό και εν συνεχεία το βράδυ στις 11:00 έγινε η Παράκληση στην Παναγιά μας σε κερκυραϊκή ψαλτική, από τον Χορό Κερκυραίων Ψαλτών, σε ένα Ναό που επικρατούσε μια συγκινησιακά φορτισμένη ατμόσφαιρα !

   Την ημέρα της εορτής τελέστηκε ο Όρθρος και η Πανηγυρική Θεία Λειτουργία στην οποία συμμετείχε η εκκλησιαστική χορωδία του Ναού, υπό την διεύθυνση της κ. Σταματίνας Καρύδη. Η χορωδία απέδωσε το Απολυτίκιο της Κοιμήσεως και το Μεγαλυνάριο της Παναγίας σε κερκυραϊκή ψαλτική (για πρώτη φορά), ενώ ο εορτασμός ολοκληρώθηκε το απόγευμα με την καθιερωμένη περιφορά του Επιταφίου της Παναγίας στα γραφικά δρομάκια του πανέμορφου "χωριού μας" (ας μου επιτρέψουν οι φίλοι Κυνοπιαστινοί να αποκαλώ έτσι το χωριό αν και δεν κατάγομαι από αυτό).

     Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε το παρακάτω link :

http://koinonkynopiaston.blogspot.gr/2012/08/blog-post_18.html

AΥΓΟΥΣΤΟΣ, ένας μήνας γεμάτος όμορφες αναμνήσεις Κερκυραϊκής ψαλτικής...

     Μπήκε πια ο Αύγουστος. Όπως κάθε χρόνο, το πρώτο δεκαπενθήμερο τελούνται στους Ναούς μας οι Παρακλήσεις της Παναγίας μας. Παρακλήσεις που ξυπνούν στη μνήμη μας τις όμορφες εκείνες Ακολουθίες που τελούνταν στον Ι.Ν. Αγίου Βασιλείου πόλεως. Ακολουθίες, που μαζί με τις εκκλησιαστικές εορταστικές εκδηλώσεις για τη μεγάλη γιορτή του Αγίου μας, μας "μπόλιασαν" την αγάπη για την Κερκυραϊκή μας ψαλτική.

    Ένα Αυγουστιάτικο δειλινό του 2000 έγινε και η παρουσίαση του CD Κερκυραϊκής ψαλτικής που κυκλοφόρησε τότε από την Ι.Μητρόπολη Κερκύρας και επανακυκλοφόρησε το 2010 από τη Χορωδία Κερκύρας. Το CD αυτό αποτελεί και τη μοναδική μέχρι σήμερα οργανωμένη ηχητική καταγραφή της Κερκυραϊκής ψαλτικής. Στην ηχογράφηση συμμετείχε το φωνητικό σύνολο "τ' αργαστήρι", αποτελούμενο από τους Γιώργο Ανυφαντή, Σπύρο Μέξα, Σπύρο Χανδρινό και Προκόπη Καφαράκη, καθώς και ο μακαριστός πια πρωτοπρεσβύτερος π.Κώστας Σουρβίνος, ο οποίος διέσωσε και κατέγραψε όλον αυτόν τον εκκλησιαστικό μουσικό μας θησαυρό, αφήνοντάς τον σε όλους μας ως ιερή παρακαταθήκη.
      Η παρουσίαση του ψηφιακού αυτού δίσκου έγινε στα πλαίσια του 2ου Φεστιβάλ Επτανησιακής μουσικής, τη Δευτέρα 28 Αυγούστου 2000 στο περιστύλιο των Παλαιών Ανακτόρων στην Κέρκυρα. 
    Στην εκδήλωση, εκτός από τους υπέροχους ύμνους που περιέχονται στο CD, ακούστηκαν και πολλά ενδιαφέροντα ιστορικά (και όχι μόνο) στοιχεία για την Κερκυραϊκή ψαλτική, συνοδευόμενα από επιστημονική και μουσικολογική τεκμηρίωση σχετικά με την προέλευση και τη διαδρομή της μέσα στους αιώνες.

     Παρακολουθείστε στα παρακάτω τρία βίντεο ολόκληρη την εκδήλωση.

  

Ο φετινός εορτασμός της Βλαχέραινας στην Καμάρα

      Με μεγάλη λαμπρότητα εορτάστηκε και φέτος η Παναγία η Βλαχέραινα στο γραφικό χωριό Καμάρα της Μέσης Κέρκυρας.

     Την Κυριακή 1-7-2012 πραγματοποιήθηκε η Λιτάνευση της Ιεράς  Εικόνας της Παναγίας με τη συμμετοχή της εκκλησιαστικής χορωδίας της ενορίας Υ.Θ.Ελεούσης Κυνοπιαστών (φωτογραφία).

      Η χορωδία, σταθερή στο στόχο της για τη διατήρηση και ανάδειξη της Κερκυραϊκής μας ψαλτικής, έψαλλε τα Μεγαλυνάρια της Παναγίας μας στο Κερκυραϊκό μέλος δίνοντας έτσι ένα όμορφο Κερκυραϊκό χρώμα στον όλο εορτασμό. Αξίζουν συγχαρητήρια στον άξιο και ακούραστο εφημέριο της ενορίας Κυνοπιαστών, πανοσιολογιώτατο Αρχιμανδρίτη π. Χρυσόστομο Κουτσούρη που δημιούργησε τη χορωδία αυτή, καθώς και στη μαέστρο κ. Σταματίνα Καρύδη αλλά και στους ακούραστους χορωδούς.

    Τους ευχόμαστε να τους χαρίζει ο Θεός υγεία ώστε να συνεχίζουν να μας χαρίζουν όμορφα ακούσματα Κερκυραϊκής ψαλτικής.

      

                                                 Και του χρόνου με υγεία!!

Εκοιμήθη ο Πρεβέζης Μελέτιος, ο ''Άγιος Μελέτιος''

http://www.romfea.gr/epikairotita/12935-ekoimoithi-o-mitropolitis-prevezis-meletios

   Όπως αναφέρει το παραπάνω εκκλησιαστικό site, εκοιμήθη ο Μητροπολίτης Νικοπόλεως και Πρεβέζης κυρός Μελέτιος.
   Ο μακαριστός ήταν ένας λαμπρός και συνάμα σεμνός, ταπεινός και ασκητικός Ιεράρχης που με την παρουσία του κοσμούσε την Ιεραρχία της Εκκλησίας μας. Όσοι τον γνώριζαν μιλούν για έναν πραγματικά Άγιο εν ζωή άνθρωπο !
    Νά' χουμε την ευχή του...

Οι Κερκυραϊκοί Εσπερινοί που γίνονταν κάποτε στους Αγίους Πάντες

Αύριο, την πρώτη Κυριακή μετά την Κυριακή της Πεντηκοστής η Εκκλησία μας γιορτάζει τη μνήμη όλων των Αγίων, Οσίων, Μαρτύρων ανδρών και γυναικών, γνωστών ή αγνώστων. Είναι η Κυριακή των Αγίων Πάντων.

Στο ευλογημένο νησί μας, οι Άγιοι Πάντες τιμώνται με περικαλλείς Ναούς σε πολλές περιοχές. Στην πόλη, πίσω από την πλατεία της Σπιανάδας, βρίσκεται ο ιστορικός Ιερός Ναός της Υ.Θ. Βλαχερνών και των Αγίων Πάντων. Μέχρι πριν λίγα χρόνια ήταν και ο τελευταίος Ναός στην πόλη που σε όλες τις Ακολουθίες έψαλαν την Κερκυραϊκή ψαλτική.

Κάθε  χρόνο στην πανήγυρη του Ναού, η παιδική ψαλτική συντροφιά, που είχε τότε δημιουργήσει ο μακαριστός π. Κώστας στον Άη Βασίλη, έψαλε στον πανηγυρικό Εσπερινό στο δεξιό αναλόγιο, ενώ στο αριστερό έψαλαν οι ψάλτες του Ναού, με πρώτο τον αείμνηστο μουσικοδιδάσκαλο Νικόλαο Δολιανίτη.

Η κατάνυξη και η ευλάβεια του κόσμου που συμμετείχε στον Εσπερινό ήταν έκδηλη. Όλο το εκκλησίασμα έψαλλε μαζί με τους ψάλτες, δημιουργώντας μια συγκινησιακά φορτισμένη ατμόσφαιρα. Η Κερκυραϊκή ψαλτική, που δυστυχώς σήμερα τόσο έχει λείψει από την ακοή των Κερκυραίων, για μια έστω μέρα ερχόταν στο προσκήνιο.

Παρακολουθήστε στο παρακάτω βίντεο ένα ηχητικό δείγμα από τους αξέχαστους εκείνους Εσπερινούς. Πρόκειται για ζωντανή ηχογράφηση από τον πανηγυρικό Εσπερινό του 1994.